Slaviction.com

Twoje słowiańskie miejsce w sieci

Bogowie słowiańscy Polecany wpis Słowianie

Łada – słowiańska bogini miłości, piękna i wiosny

Jak każda religia politeistyczna, również Słowianie mieli swój panteon bogów, którzy sprawowali pieczę nad wszystkimi aspektami życia. Informacje na temat wierzeń naszych przodków z okresu przed chrystianizacją są bardzo znikome, przez co pełne odtworzenie ich jest niemożliwe. Mimo to istnieje wiele źródeł, które są w stanie choćby w jakimś stopniu przybliżyć bóstwa Słowian. Dzisiaj nasza uwaga skupi się na bogini o wdzięcznym imieniu Łada.

Kim tak właściwie była Łada? Najczęściej utożsamia się ją z boginiami odpowiedzialnymi za piękno, miłość, harmonię, domowe ognisko oraz macierzyństwo, ale również za urodzaj. Według niektórych badaczy miała być tą, która przynosiła wiosnę.

Sculpture (bust) of a young woman with braided hair and hands touching one shoulder, representing Lada
Rzeźba Łady, Siergiej Konenkow

Porównywana do greckiej Afrodyty i nordyckiej Frei, najczęściej przedstawiana jest jako kobieta o długich włosach spleciony w warkocz naokoło jej głowy (tworząc coś na kształt korony) lub jako kobieta w zaawansowanej ciąży. Na niektórych przedstawieniach może być pokazana jako kobieta o długich włosach, które zwieńczone są kwiecistym wiankiem lub wplecionymi w nie kłosami zboża.

Bogini nosiła wiele imion, które wynikać mogły z braku usystematyzowania wierzeń naszych przodków,  różnic geograficznych i językowych między słowiańskimi ludami, jak również pomyłkami lub brakiem wiedzy kronikarzy. Oprócz Łady znaleźć możemy ją również pod mianami Laila, Lajla, Dzidzilejla, Dzidzilela, Lada, Lela, Lila, Leila lub Lejla.

Mówiąc o kronikarzach, warto zwrócić uwagę na zapisy dwóch z nich. Jan Długosz początkowo opisywał Ładę jako mężczyznę, odpowiednik rzymskiego Marsa, boga wojny.

„Modlili się do niego o zwycięstwa nad wrogami oraz o odwagę dla siebie, cześć mu oddając bardzo dzikimi obrządkami”.

Z tym przekazem nie zgodził się Maciej z Miechowa, który w swojej XVII-wiecznej kronice przyrównuje Ładę do greckiej królowej Ledy, matki Kastora i Polluksa.

„[…] czczą Polacy Ledę, matkę Kastora i Poluksa, i owe bliźnięta, z jednego jaja zrodzone, jak to do dziś słyszymy od śpiewaków pieśni prastarych, Lada Lada Heli Poleli, przy klaskaniu w dłonie, przezywając Ledę, nie Marsa, Ladą, żeby się do swej wymowy stosować, a Kastora Leli, Poluksa Poleli.”

Bogini Laila-Łada-Lelija | Słowianie - Wiara Przyrodzona
Bogini Łada

Jak można wyczytać, według Macieja z Miechowa Łada miała być matką dla Lela i Polela. Wiąże się to z łączeniem bogini z wiosną, gdyż jej synowie, goniąc się wokół pól, sprowadzać mieli kolejną porę roku, lato. Warto zwrócić uwagę na pewną różnicę w przekonaniach co do pory roku, której patronować miała Łada. W wierzeniach południowosłowiańskich nie przypisuje jej się wiosny, a właśnie lato, gdyż jej panowanie miało następować wraz z końcem obecności na ziemi bogini Vesny.

Wróćmy na chwilę do kronik Jana Długosza. Wczytując się w nie dalej, znaleźć możemy zapis:

„Wenerę nazywali Dzidzileylą i mieli ją za boginię małżeństwa, więc też upraszali ją o błogosławienie potomstwem i darowanie im obfitości synów i córek.”

Jak się okazuje, polski kronikarz uznał, iż Łada i Dzidzileyla to dwa osobne, niepowiązane ze sobą pod względem dziedzin bóstwa. W pierwszym przedstawieniu zajmuje wysokie, drugie miejsce, w hierarchii bóstw słowiańskich.

Maciej z Miechowa wymienia Ładę jako matkę Lela i Polela, istnieje również przekonanie, jakoby Łada miała być matką trzech Zórz, które towarzyszą człowiekowi od momentu jego narodzin, przędąc nić jego losu, a także matką wszystkich bogów w słowiańskim panteonie.

Jako bogini m.in. płodności, uważa się, że miała roczne cykle swojego panowania. Do dnia nastania równonocy wiosennej przebywała w Wyraju, wracając do niego wraz z końcem lata. Jedna z legend mówi, jakoby Łada w czasie zimy znajdowała się w niewoli chmur i śniegu. Z nadejściem wiosny Perun roztapiał śniegi piorunami, a bogini schodziła na ziemię wraz z ciepłą aurą oraz pierwszym wiosennym deszczem. Stawiając kroki na ziemi, pod jej stopami wyrastała soczyście zielona trawa, a ona sama ozdabiała ją kwiatami.

Wraz z nadchodzeniem coraz cieplejszych dni, Łada miała decydować o tym, kto jest komu przeznaczony i kto w najbliższym czasie założy rodzinę.

Kolejna legenda przedstawia ją jako tą, która wraz ze Swarogiem stworzyła ludzi. Po wojnie pomiędzy bogami a ciemnymi mocami Łada oraz Swaróg zapełnili Jawię zwierzętami. Po tym udali się do lasu i rozpoczęli zabawę, podczas której rzucali kamykami przez ramiona. Wtedy Matka Wilgotna Ziemia obmyła je rosą. Z kamieni rzuconych przez Ładę powstały kobiety, natomiast z kamieni Swaroga powstali mężczyźni.

Jednym z symboli Łady mógł być skowronek, pod którego postacią bogini ukazywała się ludziom, by wesprzeć ich śpiewem, gdy czuli się załamani bądź samotni.

Linden, Zieloni, Oddział, Basswood, Drzewo
Kwiaty lipy, pixabay.com

Za roślinne symbole łady uznaje się lipę, święte drzewo Słowian oraz kwiat lilii złotogłów, zwanej leliwą. Nawiązanie do lipy nie jest przypadkowe, gdyż w dawnym kulcie drzewo to nierozerwalnie związane było z żeńską, wiosenno-letnią energią. Słodki zapach, który towarzyszy jej kwitnieniu kojarzony był z kobiecością i zmysłowością, a także koił nerwy. Wierzono również, że dotknięcie lipy uśmierza ból i łagodzi dolegliwości tak, jak kołysanie przez Ładę np. starców pomaga im odejść w spokoju i harmonii.

Jednym z głównych miejsc kultu Łady na terenach Polski mogła być Łysa Góra. W „Powieści rzeczy istey” z XVI wieku znajdziemy taką informację:

„Na tym też miejscu był kościół trzech bałwanów, które zwano Łada, Boda, Leli. Do których prości ludzie schadzali się pierwszego dnia maja, modły im czynić i ofiarować. Tedy Dąbrówka (Dobrawa Przemyślidka – przyp. red. ) przerzeczona pokaziwszy ich bóżnice, kazała zbudować kościół i poświęcić ku czci i ku chwale wielebnej Świętej Trójce.”

Kolejnym miejscem kultu Łady mogła być Jasna Góra w Częstochowie, której w dniu dzisiejszym najbardziej znanym elementem jest Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej.

„W Częstochowie, na Jasnej Górze był piękny słowiański klasztorek dla dziewic poświęconych Bogini i wielka szkoła duchowa, kapłańska dla Ofiarnic Bogini Lajli. Został spalony razem z załogą przez przybyłą z Węgier do Polski militarną sektę Paulinów. Zamordowano około 80-100 kapłanów i kapłanek, paląc ich żywcem. Łącznie w pogromie najazdu paulińskiego zginęło ponad 3 tysiące wyznawców kultu bogini Lajli.”

Kult bogini Łady w czasach chrystianizacji przekształcany był na kult maryjny. Można to zauważyć w przypadku wspominanej już wcześniej lipy. To właśnie na tym drzewie najczęściej umieszczano figurki Matki Boskiej lub stawiano kapliczki.

Logo Lada

Na zakończenie podamy ciekawostkę. Zapewne wielu z Was kojarzy markę samochodów o nazwie Łada. Istnieje też przekonanie, jakoby nazwa ta swoją genezę miała właśnie w bogini Ładzie, jednak niestety tak nie jest. Nazwa marki pochodzi od nazwy niewielkiej łodzi, która widnieje w logo firmy. A mogło być tak pięknie…;)

Bibliografia

O. Kryuchkova, E. Kryuchkova „Illustrated Encyclopedia of Ancien Slavic Gods and Spirits”

J. Długosz “Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego”

A. Bruckner „Mitologia słowiańska i polska”

Grzegorz Niedzielski „Pani Lela – polańska Wenus”

Katarzyna Grabowska „Słowiańska lipa” https://akademiaducha.pl/slowianska-lipa/

Koniecznie sprawdź:

Wpadnij na naszego Instagrama i Facebooka 😉