Slaviction.com

Twoje słowiańskie miejsce w sieci

Bogowie słowiańscy Słowianie

Weles – słowiański bóg świata zmarłych

Każdy panteon posiada bóstwo, które odpowiedzialne jest za władanie światem zmarłych. Nie inaczej jest w przypadku słowiańskich wierzeń. Funkcję władcy zaświatów sprawować miał Weles.

Weles - Bóg Słowiański, Władca Zaświatów

Za co odpowiedzialny był Weles, zwany również Wołosem? Jak zostało wspomniane we wstępie, sprawował władzę nad światem zmarłych, jednak przypisuje mu się również patronowanie nad magią, sztuką, rzemiosłem, kupiectwem oraz bogactwem. Co warto zaznaczyć, kwestia bogactwa odnosi się do posiadanego bydła, które w dawnych czasach było miernikiem dobrobytu. Właśnie z tego powodu Welesa nazywa się niekiedy „bydlęcym bogiem” i przedstawia z rogami albo całkowicie w postaci byka lub tura. Równie często można spotkać Welesa przedstawionego jako niedźwiedzia lub mężczyznę w sędziwym wieku odzianego w niedźwiedzią skórę. Wynika to z faktu, iż Weles uznawany jest również za boga związanego z powodzeniem podczas polowań. 

Powiązanie postaci Welesa ze światem zmarłych wynikać może natomiast z jego podobieństwa do bóstw bałtyckich, łotewskiego Velsa i litewskiego Velinasa, którzy odpowiedzialni byli właśnie za tę sferę. W języku litewskim dusze zmarłych nazywane były „veles”, natomiast w folklorze występują zamiennie ze słowem „nawie”, co z kolei nawiązuje do Nawii, słowiańskich zaświatów.

W hierarchii słowiańskich bóstw stawiany jest najczęściej na równi z Perunem lub zaraz za nim, stanowiąc jego opozycję. Dowodem na wysoką pozycję Welesa może być układ pokojowy z 971 lub 972 roku zawarty przez księcia kijowskiego Światosława z Bizancjum. Przysięga złożona na Welesa miała być gwarantem dotrzymania jej przez wszystkich ludzi. Wojownicy oraz sam książę, składali przysięgi, powołując się na Peruna. W układzie pokojowym znajdziemy zapis, który mówi o przysiędze złożonej w imię obu bogów, co miało świadczyć o jej powadze.

Weles - władca zaświatów - Słowiański Bestiariusz

Według niektórych badaczy Weles oraz Wołos nie byli jednym i tym samym bóstwem, dodatkowo działać mieli w różnych obszarach. Wołos miał być bogiem bydła, natomiast Weles sprawował pieczę nad baśniarzami i poezją. Również jego pozycja w słowiańskim panteonie jest przedmiotem sporów. Jak zostało wspomniane wcześniej, większość badaczy stawia go na równi z Perunem lub zaraz za nim, część natomiast uważa Welesa za bóstwo marginalne lub nawet takie, które powstało w oparciu o chrześcijaństwo.

Ofiarą składaną Welesowi miał być trzyletni, czarny byk, co mogłoby popierać tezę o chtoniczności (czyli związku ze światem zmarłych i ciemnością) tego boga. Jednym ze wcieleń Welesa miał być Żmij. W wierzeniach wschodnich Słowian odpowiadał za opiekę nad wodami oraz toczył walki ze smokami powietrznymi, lub jak to miało miejsce w przypadku Słowian zachodnich – smokami, które sprowadzały na ludzi klęski, jak np. susze. Żmij miał również strzec wejścia do świata zmarłych.

Zgodnie z tekstami zaklęć oraz podań ruskich, Weles zamieszkiwać miał bagno w samym centrum Nawii, gdzie zasiada na złotym tronie u korzeni Drzewa Świata. Folklor wschodniosłowiański wskazuje, iż jego siedziba znajdować się miała „za morzem” lub „za rzeką na tamtym świecie”, co dodatkowo potwierdzić może czeskie posłanie kogoś „Do Welesa za morze”. Powiedzenie to można porównać z naszym polskim „idź do diabła!”.

Zwrot ten nie jest podany przypadkowo. Stanowiąc opozycję Peruna, Weles pod wpływem chrześcijaństwa, zdegradowany został do roli diabła. Można jednak znaleźć wiele porównań Welesa do chrześcijańskich świętych.

Święto Welesa « Wolne Media

Jak zostało wspomniane w jednym z pierwszych akapitów, część badaczy uznaje Welesa za bóstwo, które powstało w oparciu o wiarę chrześcijańską. Słowiański bóg zaświatów miał być spoganizowanym św. Błażejem (Własem), patronem m.in. zwierząt domowych. Istnieje również dyskusja na temat powiązania Welesa ze św. Mikołajem. Do XVIII wieku na Rusi w rękę zmarłej osoby wkładano „list do św. Mikołaja”, który sprawował rolę strażnika bram Raju. Święty w jednym ręku trzymać miał ognisty miecz, w drugim natomiast klucze. Gdy dusza była godna wstąpienia do Nieba, otwierał jego bramy, jeśli nie, zabijał ją ognistym mieczem. W przypadku dusz, które nie mogły wstąpić do zaświatów, podobnie miał zachowywać się Żmij. Jako stworzenie zdolne do ziania ogniem miał palić dusze swoim oddechem.

Koniecznie sprawdź:

Wpadnij na naszego Instagrama i Facebooka 😉